De Slufter

De Slufter & De Muy

Omstreeks 1300 bestond Texel slechts uit de hoger gelegen keileemopstuwingen van het ‘oude land’. Deze gronden waren veelal gescheiden of ten dele doorsneden met kreken, terwijl lager gelegen gronden regelmatig overstroomden. Los hiervan lag in het noorden het eilandje Eijerland.

In de 14e, 15e en 16e eeuw vonden tal van bedijkingen plaats op het toenmalige Texel. De belangrijkste was Waal en Burg, gelegen tussen Den Burg, De Koog en De Waal, bedijkt in 1532 en weer bedijkt in 1617. Deze bedijking is van groot belang geweest, omdat zij een enorme slenk afsneed, waardoor het zeewater van west naar oost geen vrij spel meer had.
Google maps: De SlufterDe Muy

Stuifdijken

Waarschijnlijk vreesde men later weer voor doorbraken, want in 1629/1630 volgde op bevel van de Staten van Holland de aanleg van een verbinding tussen de duinen bij De Koog en het eiland Eijerland. Het aanleggen van deze stuifdijk was met de technische mogelijkheden van die tijd geen groot probleem, omdat het voormalige zeegat al in sterke mate was verzand.

Ten gevolge van aanstuivend zand, dat door het planten van helm werd vastgehouden, ontstonden aan de zeezijde van de stuifdijk nieuwe duinen en kreken. Daardoor werd het mogelijk aan de westzijde nieuwe stuifdijken aan te leggen. Omstreeks 1850 moet langs de huidige kustlijn een gesloten duinenrij hebben gestaan.

Zware storm

In 1851 brak deze duinenrij tijdens een zeer zware storm op drie plaatsen door en wel ter hoogte van de Muy, de kleine Slufter en iets ten zuiden van de weg bij de Krim (grote Slufter). In 1878 werd de doorbraak bij de Muy hersteld. De grote Slufter stoof dicht, terwijl de kleine Slufter nog steeds bestaat. Destijds lukte het niet de kleine Slufter af te sluiten, maar inmiddels beseft men de waarde van dit gebied en is van afsluiting van de Slufter geen sprake meer!

Flora en fauna

De Slufter is een ideale stek voor veel vogels, maar ook de vegetatie maakt het gebied boeiend. Onder invloed van het zoute water dat regelmatig in de Slufter dringt, komt er veel lamsoor voor. Deze plant zorgt ervoor dat de Slufter in juli en augustus grotendeels lila gekleurd is. Andere planten die in de Slufter voorkomen zijn voornamelijk kweldergras en in mindere mate Engels gras. In en rond het duinmeer van de Muy worden regelmatig lepelaars en blauwe reigers waargenomen. Ook komen in de rest van het gebied diverse andere soorten vogels voor.

Toegankelijk met rolstoel

Rolstoelgebruikers en mensen met kinderwagens kunnen de Slufter bereiken via de ingang bij de Slufterweg. Het uitkijkpunt bij de Oorsprongweg is ook toegankelijk voor deze groepen als zij de steile helling kunnen nemen.

Nationaal Park ‘Duinen van Texel’

Gezamenlijke invloeden

Het Nationaal Park ‘Duinen van Texel’ beslaat het gehele duingebied van Texel inclusief het bos. Het duinlandschap van Texel is het resultaat van het eeuwenlange samenspel van bodem en klimaat, wind en water, planten en dieren en van de mens. De gezamenlijke invloeden maken het Nationaal Park Duinen van Texel in sommige opzichten tot een uniek natuurgebied.

Uniek in Nederland

De hoogste natuurwaarden zijn te vinden in de Horspolders en omgeving, in de Slufter, in natte duinvalleien en in gebieden waar zoet water de duinen verlaat naar omliggende kweldergebieden of de aangrenzende polders. De ecologische kwaliteit ervan is uniek in Nederland.

De Texelse duinen bevinden zich aan de westkant van het eiland. Bij Den Hoorn is het duingebied het breedst, maar De Koog wordt door slechts twee duinenrijen tegen de zee beschermd. Aan het einde van de vorige eeuw werd een sloot gegraven voor de afwatering van de duinen. Het Nationaal Park Duinen van Texel is ongeveer 43 km2 groot.

Ontwatering

In ‘Texel, het vogeleiland’ (1957) schrijft J. Drijver hierover: ‘Een van de grootste rampen, die de vogelbevolking heeft getroffen, is ontegenzeglijk geweest de ontwatering van de lange reeks van duinplassen en -moerassen die zich uitstrekte van de Blekersvallei, ten noordwesten van de Fonteinsnol (nol = duin) tot aan het Pompevlak, ten zuidwesten van Den Hoorn, dus tussen de strandpalen 16 en 7. Thans zou zulk een schennis van het duinlandschap stellig voorkomen kunnen worden, maar de overwegingen, die er toe geleid hebben de betrekkelijk jonge duinmeertjes de Muy en de Geul van staatswege tot natuurmonument te verklaren, waren een tachtig jaar geleden het Nederlandse volk, en ook de regering, nog volkomen vreemd’.

Domein voor vogels en planten

Tot 1987 werd dit gebied gebruikt als waterwingebied. Daartoe was bovengenoemde ontwateringssloot afgedamd en kon de natuur zich weer enigszins herstellen. In 1993 zijn de werkzaamheden voltooid waarbij het gebied geheel in de oude staat teruggebracht is. Het drassige, deels onder water staande gebied is weer het domein van tientallen vogel- en plantensoorten geworden.

Kalkarme duinen

Per duingebied komen tamelijk grote verschillen in flora voor. Deze ontstaan door de vochtigheidsgraad en het klimaat, maar vooral door de hoeveelheid kalk in de duinen. De Texelse duinen zijn in principe kalkarm, maar het kalkgehalte kan sterk variëren. In de oudere duinen is de kalk in de loop der jaren naar de diepere grondlagen gezakt. Deze duinen zijn daardoor begroeid met planten die weinig kalk nodig hebben, zoals zandzegge.

Jonge duinen

In jongere kalkrijke duinen bij de zeereep groeien planten, zoals de duindoorn, die wel een dergelijke bodem nodig hebben. Daarnaast speelt een rol dat aan de zeereep de wind het krachtigst is en het zoutgehalte van de lucht het hoogst.

Staatsbosbeheer

Nationale parken zijn speciale aandachtsgebieden van de Rijksoverheid.
Hier gelden de volgende doelstellingen:

  • Natuurbehoud en ontwikkeling
  • Voorlichting en educatie
  • Natuurgerichte recreatie
  • Onderzoek

Bezoekers zijn hartelijk welkom in het Nationaal Park Duinen van Texel. Staatsbosbeheer heeft een uitgebreid net van wandelpaden door het Nationaal Park opengesteld. Ook zijn er fiets- en ruiterpaden. Vooral in het bos zijn veel voorzieningen. Hier vindt u ook speelweiden, barbecueplaatsen en een terreinfietsroute.

De Hoge Berg

Van de keileemopstuwingen uit de ijstijd is de Hoge Berg het meest opvallend. Het hoogste punt van de Hoge Berg ligt 15,3 meter boven N.A.P. Ook de dorpen Den Hoorn, De Waal, Den Burg en Oosterend liggen op zulke keileemopduikingen. De Hoge Berg ligt tussen Den Burg en Oudeschild en ten westen van de heuvel ligt de Erebegraafplaats Hoge Berg Texel van de Georgiërs die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Google maps: Hoge Berg Nationaal Park

Het oude land

In het verleden werd het ‘oude land’ gekenmerkt door de aanwezigheid van stolpboerderijen, tuinwallen en schapenboeten. Tijdens de ruilverkaveling in de jaren vijftig verdwenen veel van deze typisch Texelse elementen. Op een groot gedeelte van Texel komen ze nog maar zeer sporadisch voor. Vooral op de Hoge Berg zijn deze landschapselementen grotendeels bewaard gebleven of zelfs opnieuw aangelegd.

Landschapsreservaat en insectenreservaat

Gezien het landschappelijk belang van het Hoge-Berg-gebied, is het niet verwonderlijk dat dit gebied in 1968 is aangewezen als landschapsreservaat. Op de Hoge Berg bevindt zich tevens De Zandkuil, het enige insectenreservaat in Nederland. De vegetatie op de hellingen van deze Zandkuil is ideaal voor de graafbijen en -wespen die daar leven.

‘De Hogeberg’ is tevens de naam van de enige middelbare school op Texel en ligt aan de voet van de Hoge Berg.

Schapen

Voorjaar op Texel

In het voorjaar huppelen zo’n 11.000 lammetjes door de Texelse weiden. Texel is een echt schapeneiland: er wonen ongeveer evenveel schapen als mensen, bijna 14.000. De schapen worden gefokt op kleinschalige, extensieve boerderijen op het glooiende ‘oude land’ van Texel. Dat maakt een fiets- of wandeltocht door dit unieke landschap met zijn schapenboeten en tuunwallen nóg specialer.

De lammerij: een drukke tijd

De boeren weten vrij nauwkeurig wanneer de lammetjes worden geboren. De draagtijd is namelijk precies vijf maanden min vijf dagen na de dekking. In maart komt de lammerij goed op gang. Dat is een drukke tijd, want het Texelse schaap moet intensief worden begeleid bij het lammeren. Ook ‘s nachts checkt de boer of boerin de schapen regelmatig. Sommige boeren slapen zelfs in de stal om alles goed in de gaten te kunnen houden. En voor het geval dat een keizersnede moet worden uitgevoerd, is er een ‘operatiekamer’ voor de dierenarts beschikbaar in de vorm van een tafel onder een lamp.

Afharden

Na de geboorte wordt de moeder een paar dagen met haar lammeren in een hokje gezet om haar goed te laten wennen aan de geur van haar kinderen. Daarna mogen ze naar buiten, en kunnen de lammeren ‘afharden’. Ze kunnen goed tegen kou. Texelse schapen hebben veel aanpassingsvermogen en lopen het hele jaar rond buiten. De boeren controleren de schapen wel minstens één keer per dag, ook buiten de lammertijd.

Pleegmoeders

Een schaap heeft twee spenen. Bij de geboorte van een drieling is dat er één te weinig. Veel boeren proberen dan één lam ‘over te wennen’. Het gaat dan naar een ander moederdier dat een speen over heeft. Dat kan eventueel ook een geit zijn. Het lam kan ook aan de ‘lam-bar’ worden gezet. Dit is een soort melkautomaat met spenen.

Vruchtwater

Wanneer een schaap vermoedelijk zwanger is van maar één lam, wordt bij de bevalling het vruchtwater opgevangen.  Daarmee wordt een lammetje dat een pleegmoeder nodig heeft ingesmeerd, om te zorgen dat de pleegmoeder het diertje accepteert. Dit kan eventueel ook met zout water worden gedaan.

Oormerk

Alle lammeren krijgen een groen label in het oor met een registratienummer. Dit is nodig voor de identificatie en registratie van de dieren. Zonder oornummer mogen schapen niet verkocht, vervoerd of geslacht worden, om te voorkomen dat dierziekten zich verspreiden.

Verwenteld

Het is heel gevaarlijk wanneer een schaap verwenteld is, dat wil zeggen dat het op zijn rug ligt. Als het niet overeind kan komen, gaat het dier vroeg of laat dood. Dit komt doordat de stofwisseling dan stil komt te liggen. Dat kan al binnen een uur zijn, soms pas na 24 uur. Hier is dus actie geboden.

Ziet u een verwenteld schaap, waarschuw dan de dichtstbijzijnde boer of zet het schaap zelf overeind. Zorg er in het laatste geval wel voor dat het u niet kan schoppen; pak het dier aan de zijkant in de vacht en rol het om. De boer zal u zeker dankbaar zijn. Overigens is het pas zeker dat het schaap geen nadelige gevolgen heeft overgehouden aan zijn benarde avontuur als het geplast heeft.

Schapenfokdag

Op de eerste maandag van september wordt de jaarlijkse fokdag gehouden in Den Burg. Dit evenement trekt fokkers uit binnen- en buitenland, met name uit België. Zij komen al een paar dagen eerder naar het eiland om de boeren te bezoeken en de beste schapen uit te zoeken. Op de dag zelf heerst er een gezellige drukte op de Groeneplaats, met veel keuringen en handjeklap.

Schapenboeten en tuunwallen

Het glooiende Hoge-Berg-gebied tussen Den Burg en Oudeschild is het schapengebied bij uitstek. Opvallend zijn hier de schapenboeten en tuunwallen. Schapenboeten zijn asymmetrische schuren die met de achterkant naar de overheersende zuidwestenwind staan. Tuunwallen zijn perceelafscheidingen gemaakt van graszoden, die aan de Engelse ‘hedges’ doen denken.